Αν ασχολείσαι με το σκάκι στην Ελλάδα, είτε παίζεις online είτε σε συλλόγους, είναι πολύ πιθανό να έχεις αναρωτηθεί γιατί το rating σου ανεβοκατεβαίνει χωρίς προφανή λόγο. Μπορεί να διαβάζεις, να λύνεις γρίφους, να βλέπεις παρτίδες και παρ’ όλα αυτά να νιώθεις ότι δεν υπάρχει σταθερή πρόοδος. Η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές το πρόβλημα δεν βρίσκεται στις γνώσεις σου, αλλά στον τρόπο που διαχειρίζεσαι το ίδιο το παιχνίδι μέσα στην καθημερινότητά σου.
Ας φανταστούμε έναν παίκτη, τον Κώστα. Έχει παίξει εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες παρτίδες online, και το rating του βρίσκεται γύρω στο 2000. Αν τον ρωτήσεις τι επίπεδο έχει, θα σου πει «2000». Μπορούμε να πούμε πως στατιστικά, έχει δίκιο. Αν όμως κοιτάξεις πιο προσεκτικά τις παρτίδες του, θα δεις κάτι ενδιαφέρον: κάποιες μέρες παίζει σαν 2200 και άλλες σαν 1800. Το επίπεδό του δεν είναι σταθερό. Έχει διακυμάνσεις.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Δεν είναι θέμα γνώσεων. Είναι θέμα κατάστασης. Ο Κώστας, όπως και οι περισσότεροι παίκτες, δεν παίζει πάντα υπό τις ίδιες συνθήκες. Άλλες φορές είναι ξεκούραστος, συγκεντρωμένος και με καθαρό μυαλό. Άλλες φορές είναι κουρασμένος από τη δουλειά, αφηρημένος ή απλά δεν έχει διάθεση. Κι όμως, συνεχίζει να παίζει σε όλες αυτές τις καταστάσεις σαν να μην έχει σημασία.
Εδώ βρίσκεται το κρυφό πρόβλημα που κρατάει πίσω πολλούς σκακιστές στην Ελλάδα. Δεν είναι ότι δεν μπορούν να παίξουν καλύτερα. Είναι ότι παίζουν και όταν δεν είναι σε θέση να αποδώσουν.
Σκέψου το λίγο διαφορετικά. Αν ένας αθλητής πήγαινε για αγώνα χωρίς ενέργεια, χωρίς συγκέντρωση και χωρίς διάθεση, θα περίμενε κανείς να αποδώσει στο μέγιστο; Προφανώς όχι. Στο σκάκι όμως, επειδή είναι πνευματικό παιχνίδι και εύκολα προσβάσιμο online πχ. από το Lichess, συχνά αγνοούμε αυτόν τον παράγοντα.
Αναζητώντας την αλήθεια
Η αλήθεια είναι απλή, αλλά όχι πάντα εύκολη να εφαρμοστεί: το rating σου είναι το αποτέλεσμα των καλών και των κακών σου παρτίδων. Και ενώ οι περισσότεροι προσπαθούν να αυξήσουν τις καλές παρτίδες μέσω μελέτης, σχεδόν κανείς δεν σκέφτεται να μειώσει τις κακές.
Κι όμως, εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο περιθώριο βελτίωσης ακόμη και στου ενήλικες παίκτες στο σκάκι.
Αν σταματήσεις να παίζεις όταν είσαι κουρασμένος, εκνευρισμένος ή χωρίς καθαρό μυαλό, αφαιρείς ένα μεγάλο ποσοστό από τα λάθη σου. Δεν χρειάζεται να γίνεις καλύτερος σκακιστής από τη μια μέρα στην άλλη. Αρκεί να σταματήσεις να παίζεις κάτω από κακές συνθήκες. Το αποτέλεσμα θα φανεί σχεδόν άμεσα στο rating σου.
Αυτό συνδέεται και με μια ευρύτερη νοοτροπία που συναντάμε σε πολλούς τομείς: τη μείωση των απωλειών. Στο σκάκι, όπως και στη ζωή ή στις επιχειρήσεις, δεν κερδίζει πάντα αυτός που παίρνει τα περισσότερα ρίσκα, αλλά αυτός που αποφεύγει τα περιττά λάθη. Αντί να προσπαθείς να παίζεις «τέλεια», είναι πολύ πιο αποτελεσματικό να σταματήσεις να παίζεις άσχημα.
Υπάρχει και ο αντίλογος
Κάπου εδώ όμως εμφανίζεται η πιο συνηθισμένη αντίρρηση. Πολλοί παίκτες λένε ότι δεν έχουν την πολυτέλεια να επιλέγουν πότε θα παίξουν. Η καθημερινότητα στην Ελλάδα είναι απαιτητική. Δουλειά, οικογένεια, υποχρεώσεις. Το σκάκι συχνά βρίσκει χώρο αργά το βράδυ ή σε στιγμές που δεν είναι ιδανικές.
Αυτό είναι απολύτως κατανοητό. Και ακριβώς γι’ αυτό υπάρχει μια πολύ πρακτική λύση που μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα: η χρήση δύο λογαριασμών, τουλάχιστον όταν παίζεις online.
Η ιδέα είναι απλή. Κρατάς έναν βασικό λογαριασμό, στον οποίο παίζεις μόνο όταν είσαι σε καλή κατάσταση. Όταν έχεις ενέργεια, διάθεση και συγκέντρωση. Εκεί προστατεύεις το rating σου και παίζεις στο μέγιστο των δυνατοτήτων σου. Παράλληλα, δημιουργείς έναν δεύτερο λογαριασμό, τον οποίο χρησιμοποιείς όταν είσαι κουρασμένος ή απλά θέλεις να χαλαρώσεις παίζοντας χωρίς πίεση.
Με αυτόν τον τρόπο δεν στερείσαι το παιχνίδι, αλλά διαχωρίζεις τις «σοβαρές» παρτίδες από τις χαλαρές. Και το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Οι περισσότεροι παίκτες που δοκιμάζουν αυτή την προσέγγιση βλέπουν διαφορά 100 έως 200 rating points μεταξύ των δύο λογαριασμών. Αυτό από μόνο του αποκαλύπτει πόσο μεγάλο ρόλο παίζει η κατάσταση του μυαλού και του σώματος.
Πίστεψε στον εαυτό σου
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη παράγοντας που αξίζει να αναφερθεί: η αυτοπεποίθηση. Όταν παίζεις ενώ δεν είσαι σε καλή κατάσταση και χάνεις, δεν χάνεις μόνο βαθμούς. Χάνεις και την πίστη στον εαυτό σου. Και αυτή η απώλεια μεταφέρεται και στις επόμενες παρτίδες, ακόμα κι όταν είσαι σε καλύτερη κατάσταση. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που δύσκολα σπάει.
Αντίθετα, όταν παίζεις επιλεκτικά και σε καλές συνθήκες, όχι μόνο κερδίζεις περισσότερες παρτίδες, αλλά ενισχύεις και την ψυχολογία σου. Μπαίνεις σε ένα θετικό “μομέντουμ” που σε βοηθά να αποδίδεις ακόμα καλύτερα.
Ο βασικός κανόνας, λοιπόν, είναι απλός: άκου το σώμα και το μυαλό σου. Αν νιώθεις ότι δεν είσαι σε θέση να παίξεις καλά, μην πιέζεις τον εαυτό σου. Το σκάκι δεν είναι αγγαρεία. Είναι ένα παιχνίδι που απαιτεί ποιότητα σκέψης, όχι ποσότητα παρτίδων.
Στον χώρο του σκακιού στην Ελλάδα, όπου όλο και περισσότεροι παίκτες ασχολούνται σοβαρά με το online παιχνίδι, αυτή η προσέγγιση μπορεί να κάνει τη διαφορά. Δεν χρειάζεται να αλλάξεις το ρεπερτόριό σου ή να αφιερώσεις αμέτρητες ώρες μελέτης. Μερικές φορές, η πιο ουσιαστική βελτίωση έρχεται από το να παίρνεις καλύτερες αποφάσεις εκτός σκακιέρας.
Αν αρχίσεις να παίζεις πιο συνειδητά και πιο επιλεκτικά, θα δεις ότι το rating σου δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι αντανάκλαση των επιλογών σου. Και αυτές μπορείς να τις ελέγξεις.
